HistoriaPolityka

Dlaczego Niemcy poparli Hitlera?

Dotychczas w historii ludzkości powstało kilkanaście państw totalitarnych. System ten ustanawiano siłą, nazistowskie Niemcy stanowią jednak wyjątek. Hitlera do władzy doprowadziły wybory, dla swojego rasistowskiego i faszystowskiego programu zyskał ponad 37% głosujących, co uczyniło NSDAP największą siłą polityczną w państwie. Przygniatająca ilość Niemców dobrowolnie i z entuzjazmem poparła nazistowski totalitaryzm.

Próbując wyjaśnić sukces nazistów, zwraca się uwagę głównie na sytuację społeczną w ówczesnych Niemczech. Kryzys ekonomiczny uderzył tam głównie w drobnych przedsiębiorców, którzy nie wytrzymywali konkurencji z wielkimi koncernami. To właśnie drobnomieszczaństwo, obok robotników i urzędników, stanowiło trzon elektoratu hitlerowców. Nie bez powodu zwycięstwo wyborcze nazistów przypadło na okres, kiedy bezrobocie dotknęło 6 mln zdolnych do pracy. Można powiedzieć, że Hitlera wyniosła do władzy wielka fala frustracji i zniechęcenia do kapitalizmu. Dzięki wielkim robotom publicznym, inwestycjom zbrojeniowym oraz wprowadzeniu przymusu pracy nowe władze praktycznie zlikwidowały bezrobocie. Pracownicy otrzymali dłuższe płatne urlopy, wczasy, dodatki i ulgi prorodzinne. Naziści organizowali też wycieczki, festyny i zawody sportowe. Zdobycze te wprowadzono jednak trzykrotnym powiększeniem podatków, co nie zniechęciło pozyskanych dla hitlerowców robotników.

Powyższe wyjaśnienie nie tłumaczy jednak, dlaczego po stronie Hitlera opowiedziały się także inne grupy społeczne. Częściową odpowiedzią jest kryzys polityczny, w którym pogrążone były międzywojenne Niemcy. Przy ostrych podziałach politycznych na niecałe 14 lat istnienia Republiki Weimarskiej przypadło aż 18 rządów, z tego 10 mniejszościowych (nie posiadały poparcia większości posłów). Zdarzyło się że sformowanie nowego gabinetu zajęło rok. Widząc to, wielu Niemców porzucało demokratyczne i liberalne przekonania, marząc o silnej, sprawnej władzy. Hitler obiecywał odrzucenie partyjnych podziałów i głosił że politycy zrujnowali Rzeszę. Przekonywał też, iż ograniczenie swobód obywatelskich jest konieczne by wprowadzić ład i porządek. Argumenty te uczyniły większość Niemców zwolennikami dyktatury. Do wzrostu popularności nazistów wśród przedsiębiorców, inteligencji i chłopów przyczynił się też panujący w tych grupach strach przed rewolucją. Na skutek tego umiarkowani wyborcy oddali głosy na NSDAP.

Wymienione okoliczności nie wystarczają jednak, aby wytłumaczyć fenomen nazizmu. Przecież kryzys gospodarczy, załamanie się parlamentaryzmu i wzrost wpływu komunistów były zjawiskami wspólnymi dla wielu krajów. Dlaczego więc tylko w Niemczech doprowadziły do masowego poparcia ideologii totalitarnej? Szukając odpowiedzi, podkreśla się poczucie krzywdy związane z warunkami traktatu wersalskiego. Na jego mocy Niemcy musiały oddać część ziem, zredukować armię, zapłacić odszkodowania oraz uznać się za winne wywołania wojny. Tymczasem większość Niemców nie czuła się ani winna ani pokonana. Cesarstwo Niemieckie nie wypowiedziało wojny jako pierwsze. Retoryka, żerująca na poczuciu krzywdy i upokorzenia, pociągnęła Niemców za Hitlerem, aż do rozpętania nowej wojny światowej.

Historycy badający fenomen nazizmu zwracają również uwagę na panującą w Niemczech atmosferę ideową. Ruch nazistowski wykorzystał ten klimat. Szowinistyczne hasła, rasistowskie teorie, antysemicka demagogia, kult siły, „aryjska” symbolika i rytuały, idea wodza, odwoływanie się do germańskiej przeszłości – to wszystko trafiało do wyobraźni nacjonalistycznie nastawionych kręgów inteligencji i studentów. Natomiast dla zwykłych Niemców führer stał się ucieleśnieniem silnej władzy. Hitler był pierwszym dyktatorem, który dla panowania nad własnym krajem wykorzystywał wszystkie środki techniczne (m. in. radio).

Dodaj komentarz